Co to jest atak paniki i jak się objawia?
Atak paniki może wiązać się ze stale utrzymującym się niepokojem o wystąpienie kolejnego epizodu napadu paniki lub konsekwencji oraz ze znaczną zmianą w zachowaniu (np. unikaniem sytuacji, które potencjalnie mogłyby owy napad wyzwolić)
Jak wygląda atak paniki?
Model Clarka zakłada, że w trakcie ataku paniki dokonujemy błędnej, katastroficznej interpretacji objawów płynących z ciała, co podtrzymuje napad paniki.
- Czynnik wyzwalający to zewnętrzny lub wewnętrzny bodziec, który uruchamia spiralę lęku.
Czynnikiem wewnętrznym może być na przykład skupienie uwagi na biciu serca i pojawiająca się myśl: „Moje serce nie bije równo.” Z kolei czynnikiem zewnętrznym może być sytuacja w otoczeniu, np. jazda zatłoczonym tramwajem i związane z tym poczucie duszności. - Katastroficzne interpretacje doznań z ciała to klucz do zrozumienia mechanizmu napadów paniki. Naturalne procesy fizjologiczne, które występują gdy człowiek odczuwa lęk (np. przyspieszone bicie serca, przyspieszony oddech itp.) są interpretowane jako objaw zbliżającej się katastrofy.
- Negatywna, katastroficzna interpretacja sprawia, że lęk wzrasta jeszcze bardziej i reakcje fizjologiczne osiągają jeszcze większą intensywność. Katastroficzne interpretacje doznań z ciała są więc paliwem dla rozpędzającego się ataku paniki.
Jak działa błędne koło paniki
Zastanawiasz się nad tym, co podtrzymuje atak paniki? Są pewne mechanizmy i zachowania, które wpływają na to, że zaburzenie paniczne jest podtrzymywane.
Za podtrzymywanie zaburzenia panicznego odpowiadają:
- Monitorowanie zagrożenia i selektywne kierowanie uwagi na doznania z ciała. Taka wybiórczość uwagi i subiektywna, katastroficzna interpretacja sprawia, że z większą łatwością wyłapujemy z ciała nawet subtelne sygnały z ciała, które mogą stać się wyzwalaczami ataku paniki. Przykłady: analizowanie i nadmierna koncentracja na biciu serca, sprawdzanie oddechu, monitorowanie czy przypadkiem nie jest duszno.
- Unikanie – chwilowo obniża lęk, ale długofalowo wpływa na to, że lęk się podtrzymuje. Unikając nie możemy zweryfikować swoich błędnych przekonań i dowiedzieć się czy katastrofa faktycznie może się wydarzyć. Przykłady: unikanie sportu (podczas którego mogłoby przyspieszyć bicie serca), unikanie zatłoczonych miejsc, w których mogłoby być duszno i gorąco
- Zachowania zabezpieczające – to zachowania, które teoretycznie mają chronić przed lękiem, ale tak naprawdę podtrzymują lęk. Przykłady: noszenie przy sobie leków lub butelki wody, chodzenie wyłącznie z bliską osobą
Zaburzenie paniczne – terapia
Psychoterapia poznawczo-behawioralna jest skuteczną metodą leczenia zaburzenia panicznego. Jak przebiega i czego możesz się spodziewać podczas terapii?
Kluczowe elementy w terapii poznawczo-behawioralnej ataków paniki:
- Psychoedukacja jest kluczowym elementem terapii poznawczo-behawioralnej. Dzięki niej zrozumiesz lepiej zależności między myślami, emocjami a zachowaniem. Zrozumienie mechanizmu działania zaburzenia panicznego pozwala lepiej zrozumieć siebie i swoje reakcje lękowe. To co staje się dla nas bardziej zrozumiałe, przestaje nas przerażać. Psychoedukacja na temat lęku obejmuje także typowe reakcje fizjologiczne, które pojawiają się podczas reakcji „walcz lub uciekaj”.
- Samoobserwacja poprzez zapisy napadów paniki i monitorowanie.
- Restrukturyzacja poznawcza, czyli zmiana przekonań i błędnych interpretacji doznań z ciała.
- Ekspozycja interoceptywna polega na celowym wywołaniu objawów z ciała tak, aby przekonać się, że nie są zagrażające i niebezpieczne. Celem jest oswojenie się z doświadczanymi objawami fizjologicznymi. Ekspozycję interoceptywną wykonuje się w bezpiecznych warunkach pod okiem terapeuty.
Bibliografia:
- Clark D.A., Beck, A.T. (2010) Cognitive Therapy of Anxiety Disorders. Science and practice. The Guilford Press:New York, London.
- Clark D.A., Beck, A.T. (2018) Zaburzenia lękowe. Podręcznik z ćwiczeniami opartymi na terapii poznawczo-behawioralnej
