Zaburzenia nastroju to poważny problem, który może dotknąć każdego człowieka niezależnie od wieku, płci czy statusu społecznego. Nie jest wynikiem słabości charakteru ani braku silnej woli, lecz chorobą medyczną, wymagającą odpowiedniego rozpoznania i leczenia. Już w starożytności, w czasach Hipokratesa, pojawiały się pierwsze opisy zaburzeń odpowiadających współczesnej depresji endogennej. Termin „melancholia” odnosił się do smutku i przygnębienia, które wydawały się nie mieć wyraźnej przyczyny zewnętrznej.
Szczegółowy obraz melancholii przedstawił Aretaeos z Kapadocji, lekarz starożytny, który opisywał zarówno objawy psychiczne, jak i somatyczne tej choroby. W XVII wieku R. Burton w „Anatomii melancholii” (1621) nie tylko opisał objawy depresji, ale również cechy osobowości osób podatnych na tę chorobę. Burton zauważył także, że melancholia często pojawia się w rodzinach, co jest zgodne z dzisiejszą wiedzą o podłożu genetycznym zaburzeń nastroju.
Najczęściej diagnozowanym zaburzeniem nastroju jest depresja.
Depresja nie jest stanem przejściowym ani chwilowym smutkiem. Objawy utrzymujące się przez co najmniej dwa tygodnie, takie jak przewlekłe obniżenie nastroju, utrata zainteresowań, zmiany w apetycie i problem ze snem, mogą wymagać profesjonalnej diagnozy i leczenia.
Zaburzenia nastroju – podział i charakterystyka
Zaburzenia nastroju, zwane też zaburzeniami afektywnymi, należą do najczęstszych problemów zdrowia psychicznego na świecie. Według WHO (2021) na depresję choruje około 280 milionów ludzi, a w Polsce w 2023 roku leczenie z powodu depresji otrzymało ponad 800 tysięcy pacjentów (NFZ 2023).
Depresja
Najczęstsze zaburzenie nastroju, objawia się przewlekłym obniżeniem samopoczucia, utratą zainteresowań i radości z codziennych aktywności, problemami ze snem i zmianami apetytu. Depresja może także prowadzić do spadku energii, poczucia winy, niskiej samooceny i trudności w koncentracji. Objawy utrzymujące się co najmniej dwa tygodnie mogą wskazywać na konieczność diagnozy lekarskiej.
Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD)
ChAD charakteryzuje się naprzemiennym występowaniem epizodów depresyjnych oraz manii lub hipomanii. W okresach maniakalnych chory odczuwa nadmiar energii, euforię lub drażliwość, ma wzmożoną aktywność i często podejmuje ryzykowne decyzje. Epizody depresyjne i maniakalne mogą przeplatać się lub pojawiać w cyklach, co sprawia, że życie codzienne osoby z ChAD wymaga dużej kontroli i wsparcia.
Dystymia i cyklotymia
- Dystymia to przewlekła, łagodniejsza forma depresji, utrzymująca się przez co najmniej dwa lata. Objawia się stale obniżonym nastrojem, poczuciem zmęczenia i brakiem satysfakcji z życia, choć może nie spełniać pełnych kryteriów depresji.
- Cyklotymia to nawracające wahania nastroju, mniej intensywne niż w ChAD, ale mogące być jej wczesnym sygnałem. Osoby z cyklotymią doświadczają okresów lekkiego przygnębienia i pobudzenia emocjonalnego, które utrudniają stabilne funkcjonowanie.
Zaburzenia nastroju wywołane substancjami lub chorobą
Niektóre substancje, jak alkohol, narkotyki czy leki, a także choroby somatyczne (np. nowotwory, choroby tarczycy) mogą wywoływać objawy depresyjne lub maniakalne. W takich przypadkach leczenie zaburzeń nastroju wymaga równoczesnej interwencji w zakresie choroby podstawowej lub uzależnienia.
Zaburzenia adaptacyjne
Zaburzenia adaptacyjne powstają w reakcji na trudne wydarzenia życiowe, takie jak rozwód, utrata pracy czy śmierć bliskiej osoby. Objawy depresyjno-lękowe mogą istotnie wpływać na codzienne funkcjonowanie, choć często nie spełniają pełnych kryteriów depresji klinicznej. Pomoc w takich sytuacjach może obejmować terapię krótkoterminową lub wsparcie psychologiczne.
Jak radzić sobie z zaburzeniami nastroju?
Osoba zmagająca się z zaburzeniami nastroju powinna przede wszystkim uświadomić sobie problem i go zaakceptować. Świadomość własnych objawów, takich jak przewlekłe obniżenie nastroju, drażliwość czy naprzemienne stany maniakalne i depresyjne, jest kluczowa w rozpoczęciu leczenia. Warto pamiętać, że zaburzenia nastroju to choroba medyczna, a nie słabość charakteru, i nie ma powodu do wstydu w poszukiwaniu pomocy.
Wsparcie profesjonalistów
Psychoterapia i farmakoterapia to podstawowe formy leczenia zaburzeń nastroju. Psychoterapeuta pomaga zrozumieć mechanizmy choroby, nauczyć się radzenia sobie z emocjami i poprawić funkcjonowanie w codziennym życiu. Psychiatra może wprowadzić leczenie farmakologiczne, które stabilizuje nastrój i zmniejsza nasilenie objawów. Regularne wizyty u specjalistów oraz przestrzeganie zaleceń lekarskich znacząco poprawiają jakość życia.
Tworzenie rutyny dnia codziennego
Stałe godziny snu, regularne posiłki i aktywność fizyczna mają ogromny wpływ na stabilizację nastroju. Nawet proste planowanie codziennych zadań daje poczucie kontroli i bezpieczeństwa, zmniejszając poczucie chaosu i bezradności.
Wsparcie społeczne
Rozmowy z bliskimi, przyjaciółmi lub członkami grup wsparcia pomagają poczuć się zrozumianym i mniej osamotnionym. Wsparcie społeczne jest szczególnie ważne w momentach pogorszenia nastroju, kiedy trudniej radzić sobie samodzielnie.
Dbanie o własne potrzeby
Odpoczynek, hobby, zdrowa dieta i regularna aktywność fizyczna wpływają pozytywnie na stabilizację nastroju. Dbanie o siebie zwiększa odporność psychiczną i ułatwia radzenie sobie z wyzwaniami dnia codziennego. Umiejętność proszenia o pomoc i delegowania obowiązków jest równie istotna – nie trzeba radzić sobie ze wszystkim samemu.
Obserwacja objawów
Prowadzenie dziennika nastroju pozwala zauważyć wczesne sygnały pogorszenia stanu, co umożliwia szybką reakcję. W przypadku pojawienia się myśli samobójczych lub silnego poczucia bezradności niezbędny jest natychmiastowy kontakt ze specjalistą lub z infolinią wsparcia.
Źródła
