Wypalenie zawodowe to problem, który może dotyczyć każdego z nas. Z tego artykułu dowiesz się w jaki sposób ujmowane jest wypalenie zawodowe oraz jak może przejawiać się w życiu codziennym. Wypalenie zawodowe może znacząco wpłynąć na jakość twojego życia i pogorszyć funkcjonowanie, dlatego zrozumienie tego mechanizmu, poznanie faz oraz możliwych działań profilaktycznych może być dla Ciebie pomocnym krokiem w stronę odzyskania balansu między życiem a pracą.
Czym jest wypalenie zawodowe?
Wypalenie zawodowe może być rozumiane w różny sposób. Można przyjąć, że stanowi stan psychiczny, występujący przede wszystkim u osób, które pracują z innymi ludźmi – przejawia się więc szczególnie w zawodach pomocowych1. Wypalenie zawodowe to stan psychiczny, który dotyczy emocjonalnej, psychicznej oraz fizycznej sfery funkcjonowania człowieka.
Przyczyny wypalenia zawodowego
Wypalenie zawodowe może rozwijać się na trzech płaszczyznach2:
- Indywidualna: związana z takimi cechami osobowości jak np. perfekcjonizm, zależność, poczucie zewnętrznej kontroli czy niskie poczucie sprawczości
- Interpersonalna: konflikty, problemy z komunikacją, kwestionowanie komptencji czy brak zaufania
- Organizacyjna: brak czasu na życie osobiste, rozbieżność wartości pracownika z wartościami organizacji, stresory związane ze środowiskiem fizycznym, z trybem wykonywania pracy czy rozwojem zawodowym.
Jak objawia się wypalenie zawodowe?
Objawy wypalenia zawodowego można dostrzec w trzech sferach: fizycznej, emocjonalnej i psychicznej3. Wyczerpanie w sferze fizycznej obejmuje takie symptomy jak np. brak energii, zmęczenie, napięcie czy skurcze mięśni, zaburzenia snu, używanie substancji. Wyczerpanie emocjonalne dotyczy natomiast zmian związanych z emocjami. Osoba, która doświadcza wypalenia zawodowego może czuć się przygnębiona, bezradna i zniechęcona do podejmowania jakiegokolwiek działania. Wypalenie zawodowe może także przejawiać się w postaci wyczerpania psychicznego, które wiąże się np. z negatywnymi myślami i stosunkiem do pracy i siebie, poczuciem niskiej wartości czy izolacji.
Jak przebiega wypalenie zawodowe – fazy
Można wyróżnić kilka faz, które łączą się z różnymi doświadczanymi objawami. Kamrowska A. wyróżnia takie fazy wypalenia zawodowego jak4:
- Miesiąc miodowy – z pracy czerpana jest satysfakcja, pojawia się entuzjazm
- Przebudzenie – dostrzeżenie, że idealistyczna wizja pracy jest rozbieżna z rzeczywistością
- Szorstkość – pojawiają się trudności z realizowaniem zadań i obowiązków zawodowych
- Pełnoobjawowe wypalenie – pojawia się wyczerpanie w wyżej wymienionych sferach – emocjonalnej, fizycznej i psychicznej
Jak zapobiegać wypaleniu zawodowemu ?
Zapobieganie wypaleniu zawodowemu z perspektywy pracownika
Wypalenie zawodowe może wystąpić u każdego człowieka. To ważne, aby profilaktycznie podejmować działania, które stanowią pewnego rodzaju profilaktykę wypalenia zawodowego. Jeśli jesteś pracownikiem, pamiętaj o tym, aby dostosowywać swoje wymagania do możliwości i nie stawiać sobie zbyt wygórowanym celów. To ważne, abyś działał zgodnie z sobą i swoimi wartościami. Nie zapomnij dbać o swoje ciało i zdrowie – zachowaj odpowiedni rytm snu i czuwania, dbaj o odpoczynek i regenerację. Kluczową rolę odgrywa także umiejętność organizacji czasu prywatnego i zawodowego5.
Profilaktyka wypalenia zawodowego – pracodawca
Jeśli jesteś w roli pracodawcy to możesz podjąć działania, które zmniejszą ryzyko wypalenia zawodowego u pracowników. Pamiętaj o tym, aby wyzwania i zadania były dopasowane do możliwości i zasobów, a zadania adekwatne do kompetencji. W profilaktyce wypalenia zawodowego bardzo ważne jest również zadbanie o życzliwą i przyjazną atmosferę, w której pracownicy mogą rozwijać swoje kompetencje i uczyć się nowych rzeczy. Bardzo istotną kwestią jest również adekwatne wynagrodzenie oraz zapewnienie możliwości przerw i odpoczynku.
Wypalenie zawodowe – o czym warto pamiętać?
Wypalenie zawodowe objawia się w sferze psychicznej, emocjonalnej oraz fizycznej i może mieć wpływ na wiele obszarów Twojego życia, powodując szereg problemów. Jeśli podejrzewasz u siebie wypalenie zawodowe lub dostrzegasz pierwsze sygnały, zadbaj o siebie. Na początku pojawiają się delikatne symptomy – ważne jest podjęcie na tym etapie działań zaradczych6. Pierwszym krokiem może być konsultacja u psychologa, który pomoże Ci określić obszar trudności oraz zarekomenduje dalsze działania. Konsultacje ze specjalistą mogą pomóc Ci poczuć się pewniej oraz zrobić pierwszy krok w kierunku odzyskania równowagi między pracą a życiem osobistym.
Bibliografia:
- Aronson E. (1998) Człowiek istota społeczna ↩︎
- Kamrowska A. (2015) Wypalenie zawodowe. Uniwersytet Medyczny w Łodzi Klinika Psychiatrii Dorosłych ↩︎
- Litzke S.M.(2007), Stres, mobbing i wypalenie zawodowe. GWP ↩︎
- Kamrowska A. (2015) Wypalenie zawodowe…. ↩︎
- Starostka E. (2015) Wypalenie zawodowe-przyczyny, objawy i konsekwencje dla funkjconowania społecznego jednostki ↩︎
- Molenda M., Hąbek P.(2015) Wypalenie zawodowe – charakterystyka zjawiska. Sposoby przeciwdziałania w: Systemy Wspomagania w Inżynierii Produkcji 3 (12) s.54-68 ↩︎
