Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD), dawniej określane również jako nerwica natręctw, może wiązać się z występowaniem obsesji oraz kompulsji. Obsesje to nawracające, niechciane myśli, obrazy lub impulsy, które mogą powodować silny dyskomfort i lęk. Kompulsje natomiast obejmują powtarzające się czynności lub działania umysłowe podejmowane między innymi w celu zmniejszenia napięcia albo zapobieżenia obawianym konsekwencjom.
W jaki sposób terapia poznawczo-behawioralna OCD może pomóc osobom zmagającym się z takimi trudnościami?
Terapia poznawczo-behawioralna OCD
Terapia poznawczo-behawioralna wykorzystuje zarówno techniki behawioralne, jak i poznawcze. Jedną z ważnych metod stosowanych w terapii zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego jest ekspozycja z powstrzymaniem reakcji (ERP).
Praca terapeutyczna jest dostosowywana do trudności konkretnej osoby, a ekspozycje powinny być odpowiednio zaplanowane i przeprowadzane w sposób uzgodniony z pacjentem.
Ekspozycja z powstrzymaniem reakcji (ERP) – na czym polega?
Ekspozycja z powstrzymaniem reakcji, określana również skrótem ERP, polega na stopniowym konfrontowaniu się z sytuacjami, myślami lub bodźcami wywołującymi lęk czy dyskomfort, przy jednoczesnym powstrzymywaniu się od wykonania kompulsji.
Przykładowo osoba, która odczuwa silny lęk przed zanieczyszczeniem i wielokrotnie myje ręce w celu zmniejszenia napięcia, może podczas odpowiednio zaplanowanej ekspozycji zetknąć się z bodźcem wywołującym dyskomfort, a następnie powstrzymać się od wykonania dotychczasowego rytuału.
Celem nie jest natychmiastowe pozbycie się lęku. Pacjent może stopniowo uczyć się pozostawania w kontakcie z pojawiającym się dyskomfortem bez wykonywania kompulsji oraz zdobywać nowe doświadczenia dotyczące własnych obaw i przewidywanych konsekwencji.
OCD – dlaczego powstrzymywanie kompulsji jest ważne?
Wykonanie rytuału może przynosić krótkotrwałą ulgę. To z kolei może sprzyjać utrzymywaniu się mechanizmu, w którym pojawienie się obsesji lub lęku prowadzi do wykonania kompulsji, a chwilowe zmniejszenie napięcia wzmacnia potrzebę ponownego zastosowania rytuału w przyszłości.
W terapii OCD ważne jest więc nie tylko konfrontowanie się z bodźcem wywołującym dyskomfort, ale również stopniowe powstrzymywanie reakcji kompulsyjnej.
Habituacja a ekspozycja w terapii OCD
Podczas wielokrotnego kontaktu z sytuacją wzbudzającą lęk może pojawić się habituacja, czyli stopniowe zmniejszanie reakcji na dany bodziec. Nie oznacza to jednak, że podczas każdej ekspozycji lęk musi szybko się zmniejszyć.
Istotnym elementem pracy jest możliwość doświadczenia, że nie trzeba wykonywać kompulsji za każdym razem, gdy pojawia się lęk, napięcie czy niechciana myśl.
Ekspozycja na żywo i ekspozycja w wyobraźni
Ekspozycja może przyjmować różne formy. Ekspozycja na żywo polega na kontakcie z rzeczywistą sytuacją lub bodźcem wywołującym lęk. W określonych przypadkach wykorzystywana może być również ekspozycja wyobrażeniowa, podczas której osoba pracuje z sytuacją lub scenariuszem w wyobraźni.
Dobór rodzaju ekspozycji oraz sposób jej przeprowadzenia zależą od charakteru występujących obsesji i kompulsji oraz indywidualnego planu terapii.
Jak wygląda terapia CBT ? – ARTYKUŁ
Terapia OCD – kiedy warto zgłosić się po pomoc?
Jeżeli natrętne myśli lub powtarzające się rytuały zajmują dużo czasu, powodują znaczny dyskomfort albo utrudniają codzienne funkcjonowanie, warto skonsultować się ze specjalistą. Psycholog lub psychoterapeuta może pomóc lepiej zrozumieć występujące trudności i ustalić odpowiedni kierunek dalszego postępowania.
Kiedy warto zgłosić się do psychologa / psychoterapeuty? – ARTYKUŁ
