Doświadczanie natrętnych myśli jest powszechne. Wiele osób doświadcza ich na co dzień. To, co różni doświadczenie natrętnych myśli u dobrze funkcjonujących osób od natrętnych myśli u osób zmagających się z zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym, to przede wszystkim ich nasilenie oraz znaczenie, jakie im nadajemy.
W przypadku osób mierzących się z OCD natrętne myśli mogą pojawiać się w nadmiarze. Jest ich po prostu za dużo, zwracamy na nie uwagę, analizujemy je, a myślom, na których skupiamy uwagę, zaczynamy nadawać coraz większe znaczenie.
Co to są natrętne myśli?
Natrętna myśl to taka myśl, której nie chcesz mieć, ale która pojawia się wbrew Twojej woli. Często powoduje dyskomfort i lęk oraz może prowadzić do obniżenia samopoczucia.
Natrętne myśli zdarzają się powszechnie. Gdy jednak zmagamy się z zaburzeniami lękowymi, np. zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym (OCD), nazywanym również nerwicą natręctw, mogą powodować bardzo duże cierpienie i sprawiać, że nadmiernie się na nich koncentrujemy.
ARTYKUŁ: Czym jest OCD? – O lęku, odpowiedzialności i kontroli
Dlaczego natrętna myśl może wywołać tak silny lęk?
W zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym natrętne myśli, które pojawiają się w głowie, często dotyczą tego, co jest dla nas ważne i związane z naszymi wartościami.
Mogą dotyczyć spraw szczególnie wrażliwych, np. wyrządzenia komuś krzywdy, agresji, seksualności czy religii. Właśnie dlatego mogą wywoływać tak silną reakcję emocjonalną.
Fuzja myśli i działania – myśl nie jest tym samym co działanie
Fuzja myśli i działania to sposób myślenia, w którym zaczynamy traktować własne myśli niemal tak, jakby były działaniami.
Możesz np. pomyśleć: „Skoro pomyślałam coś takiego, to znaczy, że byłabym w stanie to zrobić”.
Natrętne myśli często mogą wiązać się z takim sposobem myślenia. Powoduje to jeszcze większe cierpienie i branie na siebie odpowiedzialności za myśli, które pojawiają się w naszej głowie.
Sama obecność myśli nie jest jednak tym samym co działanie.
Natrętne myśli a zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD)
Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne składa się z dwóch głównych komponentów.
Pierwszym są obsesje, czyli m.in. natrętne myśli, które mogą mieć postać słów lub wyobrażeń. Drugim są kompulsje, czyli rytuały, które mają na celu zmniejszenie napięcia wywołanego przez obsesję czy natrętną myśl.
Przykładem kompulsji może być np. nadmierne upewnianie się, sprawdzanie, liczenie, układanie przedmiotów według określonego wzoru, powtarzanie pewnych słów czy mówienie czegoś w myślach.
Natrętne myśli a cierpienie i codzienne funkcjonowanie
Każdy z nas może miewać natrętne myśli. Ważne jest jednak to, jak dużą wagę do nich przywiązujemy oraz czy zaczynają wpływać na nasze codzienne funkcjonowanie.
Może się zdarzyć, że obsesje i kompulsje zajmują dużo czasu w ciągu dnia albo zakłócają inne obszary życia.
Trudniej jest np. wykonywać obowiązki, ponieważ masz poczucie, że musisz zrobić coś w określonym porządku. Rytuały mogą powodować spóźnienia, utrudniać pracę czy wpływać na relacje z innymi osobami.
Co się dzieje, gdy próbujemy pozbyć się natrętnych myśli?
Spróbuj przez minutę nie myśleć o niebieskich migdałach.
Im bardziej próbujesz o nich nie myśleć, tym bardziej prawdopodobne jest, że Twoje myśli zaczynają krążyć właśnie wokół nich.
Podobnie może dziać się z natrętnymi myślami. Im bardziej próbujemy je tłumić i z nimi walczyć, tym bardziej znajdują się w centrum naszej uwagi. Wracamy do nich, obserwujemy je i zwracamy uwagę na to, czy ponownie się pojawiły.
Kiedy warto porozmawiać z psychologiem o natrętnych myślach?
Jeśli mierzysz się z natrętnymi myślami i czujesz, że uprzykrzają Ci życie, powodują cierpienie albo zakłócają codzienne funkcjonowanie, warto porozmawiać ze specjalistą i rozważyć rozpoczęcie terapii.
Terapia poznawczo-behawioralna jest jedną z metod stosowanych w leczeniu zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego.
Terapia poznawczo-behawioralna a leczenie OCD
W terapii poznawczo-behawioralnej OCD pracujemy zarówno nad zachowaniami, jak i sposobem reagowania na własne myśli czy przekonania.
Jedną ze stosowanych metod jest ekspozycja z powstrzymaniem reakcji (ERP). Polega ona na stopniowym konfrontowaniu się z bodźcem wywołującym lęk i powstrzymywaniu się od wykonania kompulsji, która wcześniej służyła zmniejszeniu napięcia.
W terapii można również pracować nad przekonaniami, np. nadmiernym poczuciem odpowiedzialności za myśli pojawiające się w głowie.
Jak przygotować się do pierwszej wizyty u psychologa?
Myśląc o pierwszej wizycie u psychologa, możesz zadać sobie kilka pytań, które pomogą Ci uporządkować to, o czym chcesz powiedzieć. Oczywiście nie musisz specjalnie przygotowywać się do pierwszej konsultacji.
Możesz zastanowić się:
- Jakich natrętnych myśli doświadczam?
- Czy czuję, że powodują one zakłócenia w moim codziennym funkcjonowaniu?
- Czy natrętne myśli powodują, że wykonuję jakieś rytuały lub kompulsje, np. sprawdzanie, powtarzanie, liczenie albo mówienie sobie czegoś w głowie?
- Czy natrętne myśli powodują lęk, napięcie lub inne nieprzyjemne emocje?
- Czy zdarza się, że moi bliscy uczestniczą w rytuałach lub kompulsjach?
- Czy bliscy wiedzą o moich trudnościach? Jak na nie reagują?
- Od kiedy doświadczam natrętnych myśli?
- W jaki sposób wpływają one na moje codzienne życie, obowiązki, pracę czy relacje?
Jakich efektów można spodziewać się po terapii OCD?
W terapii zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego możesz poznawać inne sposoby reagowania na natrętne myśli i radzenia sobie z nimi.
Pamiętaj, że celem terapii nie jest sprawienie, że nagle przestaniesz doświadczać jakichkolwiek niechcianych myśli i że terapia w magiczny sposób „wymaże” je z Twojej głowy.
Celem jest m.in. nauczenie się takiego reagowania na natrętne myśli, aby nie wzmacniać mechanizmu, który może podtrzymywać problem.
Terapeuta może pokazywać Ci, w jaki sposób reagować na myśli oraz jak ćwiczyć nowe sposoby radzenia sobie z nimi w codziennym życiu.
Bardzo ważne jest to, że podczas terapii aktywnie uczestniczysz w tym procesie. Może to oznaczać wykonywanie zadań pomiędzy sesjami, dzięki którym możesz utrwalać to, czego nauczyłeś się podczas spotkań, i ćwiczyć pomocne sposoby reagowania.
Jak mogą wyglądać zadania pomiędzy sesjami?
Zadania będą zależały od problemu, z którym się mierzysz, oraz ustalonych celów terapeutycznych.
W przypadku natrętnych myśli i zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego jednym z takich zadań może być np. ćwiczenie ekspozycji z powstrzymaniem reakcji – stopniowe wystawianie się na określony bodziec i próba powstrzymania się od wykonania rytuału.
W trakcie takiego ćwiczenia możesz obserwować pojawiające się napięcie oraz uczyć się innego sposobu reagowania niż wykonywanie kompulsji.
Dzięki pracy pomiędzy sesjami możesz utrwalać to, czego uczysz się w gabinecie terapeutycznym.
