Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (potocznie nazywane nerwicą natręctw) to zaburzenie, które – jak sama nazwa wskazuje – cechuje się występowaniem obsesji i/lub kompulsji. Obsesje to natrętne i często powracające myśli, które wzbudzają lęk u osoby, która ich doświadcza. Kompulsje natomiast to czynności, które chory wykonuje, aby zredukować lęk wywołany przez obsesję.
Objawy zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD) – natrętne myśli
W przebiegu zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD) obsesje charakteryzują się:
- intruzywnością – osoba doświadczająca natrętnych myśli ma poczucie, że myśli „wdzierają się do świadomości” i zakłócają dotychczasowe funkcjonowanie,
- nieakceptowalnością – obsesje związane są z nieprzyjemnymi emocjami, a osoba ma poczucie braku akceptacji tych myśli,
- subiektywnym oporem – osoba doświadczająca obsesji ma poczucie przymusu przeciwstawiania się natrętnym myślom (w tym celu podejmuje różne działania, czyli kompulsje),
- egodystonicznością – poczuciem, że obsesje nie są zgodne z wyznawanym systemem wartości danej osoby oraz są sprzeczne z jej normami i ważnymi zasadami.
Czym charakteryzuje się zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD)?
Każdy z nas doświadcza czasem myśli tego typu, natomiast różnica polega na tym, że w zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym myśli te są nasilone i występują w nadmiernej ilości. Różnica jest więc ilościowa, a nie jakościowa.
Kompulsje w zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym (OCD)
Kompulsje są rozumiane jako czynności, które się powtarzają, a ich celem jest redukcja niepokoju. Kompulsje w OCD charakteryzują się m.in. powtarzalnością, poczuciem przymusu ich wykonywania oraz zmniejszonym poczuciem kontroli nad nimi. Osoba, która je wykonuje, może postrzegać je jako nadmiarowe czy nieadekwatne.
Do typowych strategii radzenia sobie z lękiem można zaliczyć także unikanie oraz szukanie zapewnień. Szukanie zapewnień to strategia, która polega np. na zadawaniu pytań i upewnianiu się u członków rodziny. Zarówno szukanie zapewnień, jak i unikanie, to strategie, które chwilowo znoszą napięcie, ale długofalowo podtrzymują mechanizm lękowy. Kompulsje mogą mieć charakter jawny (np. układanie według określonego porządku, mycie czy sprawdzanie) oraz utajony (np. liczenie).
Jak leczyć zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD)?
Aby zrozumieć, na czym polega tzw. terapia ekspozycyjna, która jest stosowana w leczeniu zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD) w terapii poznawczo-behawioralnej, warto zrozumieć, w jaki sposób lęk w zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym jest podtrzymywany.
Psychoterapia zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD)
Pojawienie się natrętnej myśli powoduje dyskomfort. Kompulsja (rytuał) powoduje spadek przeżywanego dyskomfortu, co sprawia, że częściej będziemy sięgać po dane zachowanie w przyszłości. Terapia ekspozycyjna (ekspozycja z powstrzymywaniem reakcji) polega na stopniowym konfrontowaniu się z sytuacjami, myślami lub bodźcami wywołującymi lęk oraz powstrzymywaniu się od wykonywania kompulsji. Niewykonanie rytuału powoduje, że dyskomfort przez jakiś czas utrzymuje się, ale w końcu zaczyna spadać.
W zależności od charakteru trudności terapeuta może zaproponować różne rodzaje ekspozycji (np. wyobrażeniową lub rzeczywistą, stopniowaną lub zanurzającą). Przed terapią ekspozycyjną kluczowe znaczenie ma psychoedukacja – ważne jest, aby wiedzieć, jak działa mechanizm zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego i dlaczego warto stosować ekspozycję.
Terapia ekspozycyjna w leczeniu OCD
Terapia ekspozycyjna nie jest jedyną metodą leczenia zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD), jaką proponuje terapia poznawczo-behawioralna. W leczeniu OCD kluczowe znaczenie mają także nasze przekonania, a więc elementy poznawcze. Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne mogą być związane np. z nadmierną odpowiedzialnością, sztywnością, perfekcjonizmem czy nadmierną kontrolą.
Bibliografia:
A. Bryńska (2007). Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne. Rozpoznawanie, etiologia, terapia poznawczo-behawioralna.
