Analiza zysków i strat to bardzo popularne narzędzie i często wykorzystywana technika w terapii poznawczo-behawioralnej (CBT). Pozwala dostrzec, jakie korzyści i straty może przynosić nam określone zachowanie.
Kiedy mówimy o strategiach czy sposobach radzenia sobie, nie zawsze oznacza to, że są one złe lub dobre. Nie ma złych czy dobrych strategii radzenia sobie. Jeśli jednak jakaś strategia staje się sztywna albo zaczyna utrudniać nam codzienne funkcjonowanie, analiza zysków i strat może okazać się pomocnym narzędziem.
Pozwala nam przyjrzeć się temu, co sprawia, że dane zachowanie jest podtrzymywane – czyli jakie przynosi nam korzyści, a jakie powoduje koszty.
Robiąc analizę zysków i strat, przyglądamy się więc problemowi z obu stron. Jest to realistyczny sposób patrzenia na nasze zachowanie, ponieważ uwzględniamy zarówno to, co działa, jak i to, co nie działa, a także związane z tym zyski i straty.
Analiza zysków i strat może być pomocna nie tylko w terapii. Możemy wykorzystywać to narzędzie również w życiu codziennym, dostosowując je do aktualnej sytuacji i własnych potrzeb.
Gdy podejmujesz trudną decyzję
Analiza zysków i strat może być szczególnie pomocna wtedy, gdy stoisz przed podjęciem ważnej decyzji. To jeden z najpopularniejszych sposobów wykorzystania tego narzędzia.
Wypisanie sobie plusów i minusów zmiany oraz plusów i minusów pozostania w obecnej sytuacji pozwoli Ci dostrzec, jakie dalsze skutki może przynieść każdy z tych wyborów.
Możesz więc zadać sobie pytania:
- Jakie będą korzyści, jeśli zdecyduję się na zmianę?
- Jakie mogą być jej koszty?
- Co zyskam, jeśli niczego nie zmienię?
- Jakie mogą być konsekwencje pozostania w obecnej sytuacji?
Czy podjąć decyzję, czy nie? Na to pytanie analiza zysków i strat nie zawsze da Ci jednoznaczną odpowiedź, ale z pewnością może pomóc Ci lepiej przyjrzeć się dostępnych możliwościom i konsekwencjom każdego wyboru. Jej dodatkową zaletą jest to, że jest to proste i łatwe do zastosowania narzędzie.
Gdy zastanawiasz się, czy jakieś zachowanie jest dla Ciebie pomocne
Analiza zysków i strat może posłużyć Ci również wtedy, gdy zastanawiasz się nad konkretnym zachowaniem.
Jeśli na przykład zdarza Ci się unikać sytuacji, których się boisz, możesz zastanowić się nad tym, jakie korzyści daje Ci unikanie, a jakie przynosi straty.
Możesz zadać sobie pytania:
- Co zyskuję, kiedy unikam?
- Co tracę?
- Jak czuję się bezpośrednio po uniknięciu danej sytuacji?
- Jakie są konsekwencje tego zachowania w dłuższej perspektywie?
To częsty sposób wykorzystywania analizy zysków i strat w terapii poznawczo-behawioralnej, między innymi w pracy nad trudnościami lękowymi.
Dzięki temu możemy spojrzeć na swoje zachowanie z dwóch stron. Zamiast oceniać je jako „dobre” lub „złe”, możemy zastanowić się, czemu ono służy i jakie konsekwencje ze sobą niesie.
Zyski i straty krótkoterminowe oraz długoterminowe
Analiza zysków i strat pozwala nam także dostrzec różnicę pomiędzy krótkoterminowymi a długoterminowymi konsekwencjami naszego zachowania.
Jeśli masz taką potrzebę, możesz rozwinąć swoją analizę i uwzględnić nie tylko zyski i straty, ale także:
- zyski krótkoterminowe,
- straty krótkoterminowe,
- zyski długoterminowe,
- straty długoterminowe.
Takie analizowanie pozwala spojrzeć na sytuację szerzej. Czasami coś, co daje nam krótkotrwały zysk, w dłuższej perspektywie może powodować więcej strat.
Dobrym przykładem jest unikanie. Może ono przynieść szybkie poczucie ulgi, ponieważ nie musimy mierzyć się z trudną lub budzącą lęk sytuacją. W dłuższej perspektywie unikanie może jednak podtrzymywać trudności lękowe i sprawiać, że coraz trudniej będzie nam mierzyć się z podobnymi sytuacjami.
Dzięki rozdzieleniu zysków i strat na krótkoterminowe i długoterminowe możemy lepiej zobaczyć, co nasze zachowanie daje nam tu i teraz, a jakie konsekwencje może mieć w przyszłości.
Analiza zysków i strat a terapia poznawczo-behawioralna
Analiza zysków i strat to jedna z wielu technik wykorzystywanych w terapii poznawczo-behawioralnej.
Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) to nurt psychoterapii, w którym jednym z głównych założeń jest to, że nasze myśli, emocje i zachowania wzajemnie na siebie wpływają.
Dokonując zmiany na poziomie myśli, jesteśmy w stanie wpływać na emocje i zachowanie – i odwrotnie. Pracując w różnych obszarach, uelastyczniamy swoje dotychczasowe sposoby radzenia sobie, poszerzamy repertuar strategii i możemy w określonych sytuacjach wybierać, w jaki sposób chcemy reagować.
Analiza zysków i strat może być jednym z narzędzi, które pomagają lepiej zrozumieć własne zachowania, zauważyć ich funkcję oraz przyjrzeć się temu, co sprawia, że określone strategie radzenia sobie są przez nas podtrzymywane.
Jeśli myślisz o terapii poznawczo-behawioralnej lub zastanawiasz się nad konsultacją z psychologiem w celu omówienia różnych trudności, zapraszamy do kontaktu.
